Naxos is a Greek island with an area of 429.79 square kilometers. and is 103 nm. from Piraeus. It is the largest island of the Cyclades, in the Aegean Sea. Traditionally, the first inhabitants of the island were the Thracians and the Pelasgians

Η πορτάρα

Η Πορτάρα, η μεγάλη μαρμάρινη πύλη που στέκεται ψηλά στη νησίδα Παλάτια, που σήμερα είναι ενωμένη με τη Χώρα της Νάξου, είναι ό,τι απέμεινε από το ναό του Απόλλωνα ο οποίος ξεκίνησε να χτίζεται τον 6ο-7ο αιώνα π.Χ. και δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Η Πορτάρα είναι η πρώτη εικόνα που αντικρίζει κανείς με το πλοίο μόλις μπει στο λιμάνι της Νάξου και το σήμα κατατεθέν του νησιού. Στο νησάκι σύμφωνα με την μυθολογία ο Θησέας εγκατέλειψε την Αριάδνη που την είχε «αρπάξει» φεύγοντας από την Κρήτη, μετά τον φόνο του Μινώταυρου. Στην πραγματικότητα αυτό που βλέπουμε σήμερα είναι η πύλη του ναού που άρχισε να τον κτίζει ο τύραννος Λύγδαμις, θέλοντας να παρουσιάσει ένα ναό μεγαλύτερο από τον ναό του Δία στην Αθήνα και το ναό της Ήρας στη Σάμο. Μετά από την πτώση της τυραννίας όμως στη Νάξο, ο ναός παρέμεινε ημιτελής. Σήμερα διακρίνονται μόνο τα θεμέλια του μεγαλοπρεπούς ναού. Η κατασκευή της πύλης έγινε από τέσσερα μεγάλα κομμάτια ντόπιου μαρμάρου που το καθένα τους ζυγίζει περί τους 20 τόνους. Έχει ύψος σχεδόν 6 μέτρα και πλάτος περισσότερο από 3.5 μέτρα. Κατά τον 5ο με 6ο αιώνα μ.Χ. ο αρχαίος ναός μετατράπηκε σε χριστιανικό που χρησιμοποιήθηκε μέχρι την εποχή της Ενετοκρατίας οπότε και καταστράφηκε ολοσχερώς όταν και τα μάρμαρά του χρησιμοποιήθηκαν από τους Ενετούς για την κατασκευή άλλων κτισμάτων, κυρίως του Κάστρου της Χώρας. Όσο λειτουργούσε όμως αναπτύχθηκε τριγύρω ένας οικισμός. Επειδή η στάθμη των υδάτων της θάλασσας από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα έχει υψωθεί, τα αρχαία παράλια έχουν καλυφθεί από νερά. Έτσι σήμερα ξέρουμε ότι τα Παλάτια στην αρχαιότητα ήταν ένας χαμηλός λόφος απέναντι από το Κάστρο και ενδιάμεσα υπήρχε μια πεδινή έκταση.

Η Πορτάρα, η μεγάλη μαρμάρινη πύλη που στέκεται ψηλά στη νησίδα Παλάτια, που σήμερα είναι ενωμένη με τη Χώρα της Νάξου, είναι ό,τι απέμεινε από το ναό του Απόλλωνα ο οποίος ξεκίνησε να χτίζεται τον 6ο-7ο αιώνα π.Χ. και δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Η Πορτάρα είναι η πρώτη εικόνα που αντικρίζει κανείς με το πλοίο μόλις μπει στο λιμάνι της Νάξου και το σήμα κατατεθέν του νησιού. Στο νησάκι σύμφωνα με την μυθολογία ο Θησέας εγκατέλειψε την Αριάδνη που την είχε «αρπάξει» φεύγοντας από την Κρήτη, μετά τον φόνο του Μινώταυρου. Στην πραγματικότητα αυτό που βλέπουμε σήμερα είναι η πύλη του ναού που άρχισε να τον κτίζει ο τύραννος Λύγδαμις, θέλοντας να παρουσιάσει ένα ναό μεγαλύτερο από τον ναό του Δία στην Αθήνα και το ναό της Ήρας στη Σάμο. Μετά από την πτώση της τυραννίας όμως στη Νάξο, ο ναός παρέμεινε ημιτελής. Σήμερα διακρίνονται μόνο τα θεμέλια του μεγαλοπρεπούς ναού. Η κατασκευή της πύλης έγινε από τέσσερα μεγάλα κομμάτια ντόπιου μαρμάρου που το καθένα τους ζυγίζει περί τους 20 τόνους. Έχει ύψος σχεδόν 6 μέτρα και πλάτος περισσότερο από 3.5 μέτρα. Κατά τον 5ο με 6ο αιώνα μ.Χ. ο αρχαίος ναός μετατράπηκε σε χριστιανικό που χρησιμοποιήθηκε μέχρι την εποχή της Ενετοκρατίας οπότε και καταστράφηκε ολοσχερώς όταν και τα μάρμαρά του χρησιμοποιήθηκαν από τους Ενετούς για την κατασκευή άλλων κτισμάτων, κυρίως του Κάστρου της Χώρας. Όσο λειτουργούσε όμως αναπτύχθηκε τριγύρω ένας οικισμός. Επειδή η στάθμη των υδάτων της θάλασσας από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα έχει υψωθεί, τα αρχαία παράλια έχουν καλυφθεί από νερά. Έτσι σήμερα ξέρουμε ότι τα Παλάτια στην αρχαιότητα ήταν ένας χαμηλός λόφος απέναντι από το Κάστρο και ενδιάμεσα υπήρχε μια πεδινή έκταση.
Το Απάνω Κάστρο της Δρυμαλίας υψώνεται στο λεκανοπέδιο της Τραγαίας. Η γεωγραφική του θέση υποδηλώνει τη σημασία που είχε το κάστρο στην αρχαιότητα για ολόκληρο το νησί της Νάξου. Βρίσκεται σε καίριο σημείο και αυτό αποδεικνύει ότι χρησίμευε ως φρούριο για την φύλαξη της περιοχής από τους πειρατές. Κατά μήκος των τοίχων του κάστρου υπάρχουν τα εκκλησάκια της Βυζαντινής περιόδου Άγιος Γεώργιος και Παναγιά η Καστριανή. Το σημαντικότερο όμως μνημείο του κάστρου είναι τα δύο αρχαία νεκροταφεία. Εκεί υπάρχουν τα τοπωνύμια «Σκλάβες» και «Μνηματάκια των σκλάβων», τα οποία συνδέονται άμεσα με την ιστορία του κάστρου και τις επιθέσεις που αυτό δέχτηκε από τους πειρατές. Δυστυχώς στις επιθέσεις αυτές, οι περισσότεροι κάτοικοι πιάνονταν αιχμάλωτοι και βασανίζονταν βάναυσα από τους κατακτητές. Υπάρχουν πολλοί σχετικοί μύθοι και θρύλοι στους οποίους οι πειρατές ξεγελώντας συνήθως μια γριά έπαιρναν τα κλειδιά του κάστρου, αιχμαλωτίζοντας και σκοτώνοντας στη συνέχεια τόσο την ίδια όσο και τους υπόλοιπους κατοίκους. Ακόμη και σήμερα, στέκουν επιβλητικά τα απομεινάρια εκείνης της τρικυμιώδους εποχής, οι παλιές πολεμίστρες, οι στοές, τα μισογκρεμισμένα τείχη, τα εγκαταλελειμμένα νεκροταφεία και τα ξωκλήσια. Το κάστρο ανοικοδομήθηκε από τον Μάρκο Σανούδο για να το κατοικήσει, άλλα τελικά επέλεξε το κάστρο της χώρας. Το κάστρο τελικά αποτέλεσε μόνιμη κατοικία του Δούκα του νησιού. Η επίσκεψη στο απάνω κάστρο, είναι μια μοναδική εμπειρία, που κάθε επισκέπτης της Νάξου δεν πρέπει να παραλείψει. Η θέα είναι μοναδική και η περιήγηση στο χώρο του κάστρου αναβιώνει ιστορίες με δούκες και πρίγκιπες, πειρατές και χαμένους θησαυρούς.
Στη θέση Λιβάδι, 10 χλμ. νότια της χώρας, συναντάμε το Ιερό των Υρίων ή Ύρια, αφιερωμένο στο θεό της αφθονίας και του κεφιού Διόνυσο. Τα εξαιρετικής σημασίας ευρήματα, πιστοποιούν τη σπουδαιότητα του ιστορικού αυτού χώρου. Επίσης, μια σειρά από αναθηματικές προσφορές στο Θεό Διόνυσο, πιστοποιούν τη σημασία που έδιναν οι Νάξιοι από τα πανάρχαια χρόνια, τόσο στη θεότητα όσο και στην αφθονία και καρποφορία που τους προσέφερε η φύση και η Ναξιώτικη γη. Ο Ναός είναι χτισμένος τον 6 αιώνα π.Χ. και αποτελεί λίκνο του ιωνικού ρυθμού με τεράστια σημασία, γεγονός που επιβεβαιώνεται και από τη μεγάλη συζήτηση που έγινε, μετά την ανακάλυψή του, στη διεθνή βιβλιογραφία. Κέντρο της λατρείας του Θεού Διόνυσου αποτελούσε ένα ναϊκό οικοδόμημα, τα κτήρια του οποίου βρέθηκαν σε αλλεπάλληλα υπερκείμενα στρώματα, στην ίδια θέση και με τον ίδιο προσανατολισμό. Γενικά, με το έκθεμα των Υρίων, πιστοποιείται ο ρόλος της Νάξου στην παγκόσμια αρχιτεκτονική ιστορία και ταυτόχρονα προσφέρεται μια εικόνα αδιάκοπης πολιτισμικής συνέχειας στην καρδιά του αιγαίου. Οι εργασίες αποκατάστασης του ιερού έχουν ολοκληρωθεί και είναι πλέον ανοιχτό για το κοινό. Η πρόσβαση των επισκεπτών γίνεται ευκολότερα από το χωριό Γλινάδο.